Świadczeniodawcy w 2026 r. – największe wyzwania związane z realizacją i finansowaniem umów z NFZ

Przez wiele lat największym wyzwaniem dla podmiotów leczniczych było uzyskanie kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia. Dziś coraz wyraźniej widać, że zawarcie umowy stanowi jedynie początek współpracy z Funduszem, a kluczowe staje się finansowanie umów z NFZ. Bieżące zmiany zasad finansowania świadczeń, częste nowelizacje zarządzeń Prezesa NFZ oraz rosnące wymagania dotyczące organizacji udzielania świadczeń sprawiają, że prawidłowa realizacja kontraktu staje się procesem wymagającym stałego nadzoru.

Ostatnie miesiące przyniosły szereg zmian wpływających na sposób finansowania świadczeń opieki zdrowotnej przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Choć dotyczą one różnych zakresów świadczeń, trudno uznać je za przypadkowe. Zarówno zmiany dotyczące finansowania ambulatoryjnych świadczeń diagnostycznych kosztochłonnych, jak i nowe zasady rozliczania części świadczeń nielimitowanych wskazują na wyraźny kierunek działań Funduszu: zwiększenie przewidywalności wydatków oraz zapewnienie większej stabilności finansowej systemu.

Dla świadczeniodawców oznacza to konieczność dostosowania się do nowych zasad rozliczeń, ale również zmianę sposobu planowania działalności. Coraz większego znaczenia nabiera bowiem nie tylko prawidłowe wykonywanie umowy z NFZ, lecz także bieżące monitorowanie zmian w zasadach finansowania oraz ocena ich wpływu na sytuację organizacyjną i finansową podmiotu leczniczego.

Zmiany w rozliczaniu nadwykonań a finansowanie umów z NFZ

Jedną z najistotniejszych zmian ostatnich miesięcy było wprowadzenie nowych zasad finansowania nadwykonań w ambulatoryjnych świadczeniach diagnostycznych kosztochłonnych obejmujących tomografię komputerową, rezonans magnetyczny, gastroskopię oraz kolonoskopię.

Pierwotnie NFZ zaproponował finansowanie nadwykonań na poziomie 40% oraz rozliczenie pozostałej części po zakończeniu okresu rozliczeniowego. Projekt spotkał się z szeroką krytyką środowiska medycznego, w wyniku czego po konsultacjach społecznych Fundusz zmodyfikował swoje stanowisko. Ostatecznie przyjęto rozwiązanie przewidujące finansowanie nadwykonań w wysokości 50% dla tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego oraz 60% dla gastroskopii i kolonoskopii, przy jednoczesnym rozliczeniu pozostałej części po zakończeniu okresu rozliczeniowego. Zmiany nie objęły świadczeń wykonywanych na rzecz dzieci i młodzieży, pacjentów posiadających kartę DiLO ani programu badań przesiewowych raka jelita grubego.

Kolejna zmiana została wprowadzona już kilka miesięcy później. Tym razem NFZ nie zmienił poziomu finansowania świadczeń, lecz moment ich rozliczenia, co bezpośrednio dotyka obszaru, jakim jest finansowanie umów z NFZ. Zgodnie z nowymi zasadami nadwykonania w wybranych zakresach ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, leczenia szpitalnego w zakresie usunięcia zaćmy oraz rehabilitacji leczniczej realizowanej na rzecz osób posiadających orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności będą rozliczane po zakończeniu okresu rozliczeniowego (w praktyce więc po roku), a nie jak dotychczas po zakończeniu każdego kwartału.

Obie zmiany, mimo że dotyczą różnych zakresów świadczeń i opierają się na odmiennych mechanizmach, mają wspólny mianownik. Narodowy Fundusz Zdrowia wskazuje, że ich celem jest zwiększenie stabilności finansowej systemu oraz zapewnienie większej przewidywalności wydatków publicznych. Z perspektywy świadczeniodawców oznacza to jednak, że coraz większa część ryzyka związanego z bieżącym finansowaniem świadczeń ponad wartość umowy przenoszona jest na podmioty realizujące kontrakty z NFZ. W praktyce to świadczeniodawcy muszą uwzględnić wydłużony okres oczekiwania na rozliczenie części świadczeń lub ograniczone finansowanie nadwykonań w bieżącym okresie, co bezpośrednio wpływa na zarządzanie płynnością finansową i planowanie działalności.

Coraz większe znaczenie bieżącego monitorowania zmian

Opisane zmiany pokazują, że dla świadczeniodawców coraz większego znaczenia nabiera bieżące monitorowanie zarządzeń Prezesa NFZ oraz komunikatów publikowanych przez Fundusz. To właśnie akty wykonawcze określają szczegółowe zasady realizacji i rozliczania umów, a ich nowelizacje mogą w istotny sposób wpływać na sytuację finansową podmiotów leczniczych.

W praktyce oznacza to, że zarządzanie kontraktem z NFZ nie może ograniczać się wyłącznie do prawidłowego wykonywania świadczeń. Równie istotna staje się analiza zmian dotyczących sposobu finansowania poszczególnych zakresów świadczeń oraz ich wpływu na płynność finansową świadczeniodawcy.

Zmiany organizacyjne wymagają analizy również z perspektywy finansowania umów z NFZ

Ostatnie miesiące pokazują również, że coraz więcej problemów zgłaszanych przez świadczeniodawców nie dotyczy bezpośrednio rozliczeń z NFZ, lecz zmian organizacyjnych zachodzących w podmiotach leczniczych, które rzutują na finansowanie umów z NFZ.

Przekształcenie formy prowadzenia działalności, zmiany właścicielskie, zawarcie lub rozwiązanie umów z podwykonawcami, reorganizacja przedsiębiorstwa czy rozwój działalności komercyjnej coraz częściej wymagają oceny nie tylko pod kątem przepisów prawa gospodarczego, lecz również warunków realizacji umowy zawartej z Narodowym Funduszem Zdrowia.

W praktyce odpowiednia analiza prawna planowanych zmian jeszcze przed ich wdrożeniem pozwala ograniczyć ryzyko późniejszych problemów związanych z realizacją kontraktu lub kontrolą prowadzoną przez NFZ.

Działalność komercyjna jako odpowiedź na zmieniające się otoczenie

Zmieniające się zasady finansowania świadczeń powodują, że coraz więcej podmiotów leczniczych rozwija działalność komercyjną. Samo prowadzenie działalności finansowanej ze środków prywatnych nie budzi wątpliwości, jednak wymaga właściwego rozdzielenia od działalności realizowanej w ramach kontraktu z NFZ.

Dotyczy to w szczególności organizacji pracy personelu, wykorzystania infrastruktury i sprzętu oraz zapewnienia zgodności sposobu udzielania świadczeń z obowiązującymi przepisami i warunkami umowy z Funduszem.

Podsumowanie

Ostatnie działania Narodowego Funduszu Zdrowia pokazują, że system finansowania świadczeń opieki zdrowotnej stopniowo ewoluuje. Zmiany dotyczące rozliczania nadwykonań w ambulatoryjnych świadczeniach diagnostycznych kosztochłonnych oraz przesunięcie terminu rozliczania części świadczeń nielimitowanych nie są odosobnionymi rozwiązaniami, lecz wpisują się w szerszy kierunek działań zmierzających do zwiększenia stabilności finansowej i przewidywalności wydatków Funduszu.

Dla świadczeniodawców oznacza to konieczność jeszcze większej uwagi nie tylko na etapie wykonywania umowy, ale również w zakresie bieżącej analizy zmian w zasadach finansowania, planowania płynności finansowej oraz oceny wpływu zmian organizacyjnych na realizację kontraktu z NFZ. Wsparcie prawne na etapie planowania zmian organizacyjnych czy oceny skutków nowych regulacji pozwala nie tylko ograniczyć ryzyko sporów z Funduszem, ale również bezpiecznie dostosować działalność podmiotu do zmieniających się warunków finansowania świadczeń.

Jeśli mają Państwo pytania dotyczące wpływu ostatnich zmian na realizowaną umowę z NFZ lub planowanych zmian w działalności podmiotu leczniczego, zachęcamy do kontaktu z naszym zespołem.

W przypadku wystąpienia w Państwa placówce trudności z rozliczeniami lub wątpliwości interpretacyjnych, zalecamy zapoznanie się z artykułem dotyczącym tego, jakie są najczęstsze przyczyny sporów z NFZ, co pozwoli na skuteczne unikanie podobnych konfliktów w przyszłej działalności.

Aby na bieżąco śledzić analizy dotyczące kontraktowania świadczeń, zachęcamy do obserwowania naszego profilu na platformie LinkedIn, gdzie regularnie publikujemy eksperckie komentarze dla podmiotów leczniczych.

Autorzy

Karolina Kuźnik