Prywatne placówki medyczne a udostępnianie informacji publicznej.

Na pierwszy rzut oka dostęp do informacji publicznej dotyczy wyłącznie podmiotów leczniczych z sektora publicznego, gdzie obowiązek jej udostępniania jest co do zasady oczywisty.

W praktyce zakres podmiotowy tego obowiązku jest szerszy. Wiele niepublicznych podmiotów leczniczych nie dostrzega, że również one mogą być zobowiązane do udostępniania informacji publicznej – zwłaszcza, gdy realizują zadania publiczne korzystając ze środków publicznych. To właśnie ten aspekt często pozostaje poza świadomością podmiotów z prywatnego sektora, mimo że jego pominięcie może wiązać się z odpowiedzialnością karną.

Kto musi udostępnić informację publiczną?

Nadwykonania to, mówiąc najprościej, świadczenia medyczne wykonane ponad limit określony w umowie z NFZ. Powstają, gdy potrzeby pacjentów przekraczają zakontraktowane ramy. Choć świadczą o zaangażowaniu placówki w ratowanie zdrowia i życia, z perspektywy finansowej stają się problemem. Fundusz nie ma bowiem automatycznego obowiązku płacenia za usługi pozakontraktowe, co rodzi konieczność szukania rozwiązania – a jednym z nich jest właśnie ugoda.

Plusy ugody z NFZ – dlaczego warto ją podpisać? 

Katalog podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej określa art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (dalej: „u.d.i.p.”), zaliczając do nich, m.in. orany władzy publicznej, podmioty reprezentujące: Skarb Państwa, państwowe osoby prawne, osoby prawne samorządu terytorialnego czy inne państwowe jednostki organizacyjne – a więc podmioty kojarzące nam się stricte z sektorem „publicznym”.

Natomiast w/w art. 4 ust. 1 używając zwrotu „w szczególności” wprowadził otwarty katalog podmiotów zobowiązanych. Oznacza to, że każdy podmiot, także niewymieniony wprost w przepisie, podlega temu obowiązkowi, jeśli wykonuje zadania publiczne lub dysponuje majątkiem publicznym (wyrok NSA z 14.11.2024 r., III OSK 1704/24). Może to być przedsiębiorca całkowicie prywatny, np. spółka realizująca kontrakt z NFZ czy podmiot o kapitale „mieszanym”, tj. dominującym kapitałem prywatnym i mniejszościowym kapitałem publicznym (np. 70% udziałów posiada wspólnik „prywatny”, a 30% udziałów należy, np. do powiatu).

Powyższe wynika również z pkt. 5. omawianego przepisu, który wskazuje, że informację publiczną udostępniają „podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym (…)”. Orzecznictwo przyjęło, że niepubliczne zakłady opieki zdrowotnej, mające podpisany z NFZ kontrakt na udzielanie świadczeń zdrowotnych, finansowanych ze środków publicznych, należą do kategorii podmiotów wykonujących działania publiczne (wyrok WSA we Wrocławiu z 25.06.2020, IV SAB/Wr 186/20). Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że w zakresie usług finansowanych przez NFZ działalność spółki prawa handlowego wykonującej usługi medyczne podlega kontroli społecznej polegającej na obowiązku udzielania informacji publicznej (wyrok NSA z 12.06.2019 r., I OSK 2594/17).

Co podlega udostępnieniu?

Udostępnieniu podlega „każda informacja o sprawach publicznych”. Art. 6 u.d.i.p. doprecyzowuje, że chodzi o informacje dotyczące majątku podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.d.i.p.; ich formie prawnej, organizacji, przedmiocie działalności czy strukturze własnościowej.

W orzecznictwie przyjęto, że informację publiczną stanowi każda informacja wytworzona przez podmioty gospodarujące mieniem publicznym. Przykładowo walor informacji publicznej mogą mieć: 1) umowa zawarta przez spółkę z gminą na świadczenie usług ambulatoryjnych, 2) dane dotyczące świadczonych usług medycznych, statystyki obrazujące zasady funkcjonowania szpitala, 3) ilość wykonanych zabiegów w ramach kontraktu z Funduszem, 4) struktura zatrudnienia, 5) sprawozdania finansowe obrazujące sposób gospodarowania środkami publicznymi.

Udostępnieniu podlega informacja publiczna, która istnieje w chwili złożenia wniosku dostępowego. Wnioskodawca nie może żądać informacji, które nie znajdują się w dyspozycji organu, bądź nie są zmaterializowane w dokumentach (wyrok NSA z 6.03.2025 r., III OSK 3067/23).

Czego nie trzeba udostępniać?

Samo uznanie informacji za publiczną nie oznacza obowiązku jej udostępnienia – art. 5 u.d.i.p. przewiduje wyjątki wyłączające niektóre dane z jawności.

Dla podmiotów leczniczych kluczowe znaczenie ma ograniczenie dostępu do informacji ze względu na „tajemnice ustawowo chronione”, takie jak tajemnica zawodową (np. lekarza), tajemnica dokumentacji medycznej. NSA w wyroku z dnia 14 stycznia 2026 r., sygn. akt III OSK 417/25, wskazał, że prywatna placówka medyczna jest zobowiązana do udostepnienia informacji o liczbie wykonanych aborcji, gdy tego rodzaju świadczenia są zakontraktowane z NFZ, a co tym idzie są finansowane ze środków publicznych, natomiast udostępnieniu nie podlegają w trybie u.d.i.p. dane w zakresie rozpoznania przyczyny aborcji i wieku płodu (dane medyczne). Podmioty prywatne podlegają jawności tylko w zakresie działalności finansowanej ze środków publicznych, np. w ramach kontraktów z NFZ. Transparentność nie obejmuje więc całej ich działalności, lecz jedynie tę część, w której wykorzystywane są środki publiczne.

Informacja publiczna przetworzona

Kolejne ograniczenie dotyczy informacji publicznej przetworzonej — jej udostępnienie wymaga wykazania, że jest to szczególnie istotne dla interesu publicznego (art. 3 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.).

Informacja przetworzona definiowana jest w dwojaki sposób: 1) jako informacja jakościowo nowa, nieistniejąca dotychczas w ostatecznej treści i postaci, jej wytworzenie wymaga podjęcia przez podmiot zobowiązany określonych czynności analitycznych, porządkujących w odniesieniu do posiadanego zbioru danych” (wyrok NSA z 17 września 2020 r., sygn. akt I OSK 396/20) – podmiot podejmuje czynności analityczne i wysiłek intelektualny, aby stworzyć nowy dokument na bazie materiałów znajdujących się w jego posiadaniu (np. tworzy zestawienie, wykaz) lub 2) jako suma informacji prostych, które podmiot co prawda posiada we wnioskowanej formie, jednak ze względu na ich rozmiar, konieczność zaangażowania istotnych zasobów organizacyjnych i czasowych w celu ich zgromadzenia i udostępnienia, ich przygotowanie wykracza poza zwykłe czynności techniczne (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SAB/Gd 122/20).

Jeśli informacja ma charakter przetworzony podmiot może jej udzielić jedynie po wykazaniu przez wnioskodawcę, że jej uzyskanie jest szczególnie istotne dla interesu publicznego (wyrok NSA z 25 listopada 2016 r., I OSK 2782/15). Wnioskodawca musi wykazać, że posiada indywidualną, realną i konkretną możliwość wykorzystania dla dobra ogółu wnioskowanej informacji, tj. uczynienia z niej użytku dla dobra ogółu w taki sposób, który nie jest dostępny dla każdego posiadacza informacji publicznej (wyrok NSA z 28.01.2022 r., III OSK 5090/21).

Podsumowanie

W praktyce prywatne placówki realizujące świadczenia w ramach kontraktów z NFZ muszą udostępniać informacje publiczne w tym zakresie. Ich nieudostępnienie grozi odpowiedzialnością karną – grzywną, ograniczeniem lub pozbawieniem wolności do roku (art. 23 u.d.i.p.).

Potrzebujesz więcej informacji? Skontaktuj się z naszymi ekspertami z F/K Legal

Autorzy

Małgorzata Wysocka-Drozdowska