Opinia o celowości inwestycji (OCI) – ryzyka i wyzwania interpretacyjne

Proces planowania rozwoju podmiotów leczniczych, tworzenia nowych jednostek organizacyjnych oraz zakupu nowoczesnego sprzętu medycznego wiąże się z koniecznością szczegółowej weryfikacji wymogów administracyjnoprawnych. Dla podmiotów, które aktualnie realizują kontrakty z Narodowym Funduszem Zdrowia lub planują ich pozyskanie w najbliższej przyszłości, kluczowym elementem tego procesu jest uzyskanie pozytywnej opinii o celowości inwestycji (OCI) w ramach systemu IOWISZ.

Przepisy regulujące tę materię w wielu praktycznych aspektach są jednak niedookreślone, co często rodzi istotne problemy interpretacyjne, a niejednoznaczna praktyka organów administracji sprawia, że prawidłowa realizacja procedury wymaga odpowiedniego przygotowania.

Analiza przepisów ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych prowadzi do wniosku, że system opiniowania nie jest konstrukcją jednolitą ani w pełni przewidywalną. Choć intencją ustawodawcy było stworzenie jasnych ram dla weryfikacji celowości wydatków, to codzienna praktyka urzędów wojewódzkich w skali kraju bywa zróżnicowana. Wiele kluczowych pojęć ustawowych ma charakter wysoce ocenny, co stwarza istotne ryzyko interpretacyjne dla świadczeniodawców zamierzających rozwijać działalność medyczną w oparciu o środki publiczne.

Dla placówek medycznych posiadających lub ubiegających się o finansowanie z NFZ oznacza to konieczność zachowania szczególnej ostrożności. Coraz większego znaczenia nabiera bowiem właściwe przygotowanie całego procesu inwestycyjnego na samym jego początku, zanim podmiot podejmie jakiekolwiek wiążące kroki formalne.

Ustalenie wartości inwestycji oraz właściwy moment złożenia wniosku

Jednym z problematycznych zagadnień w tym obszarze występującym już na samym początku jest prawidłowe ustalenie wartości kosztorysowej inwestycji w odniesieniu do ustawowego progu 2 milionów złotych, powyżej którego OCI staje się bezwzględnie wymagana.

Częstym problemem jest m.in. przyporządkowanie planowanych działań inwestycyjnych i ich kosztów do katalogu ustawowego, a także ocena czy i kiedy należy zsumować je jako jedną inwestycję. Co niezwykle istotne, a o czym świadczeniodawcy często nie zapominają, obowiązek wliczenia kosztów do wartości kosztorysowej inwestycji dotyczy również zakupów o charakterze stricte odtworzeniowym. Wymiana wysłużonego aparatu medycznego na nowy, nawet jeśli motywowana jest wyłącznie koniecznością zachowania ciągłości świadczeń, w świetle przepisów wciąż wymaga wliczenia związanych z tym kosztów, ponieważ ustawa nie przewiduje wyłączeń dla zakupów tego rodzaju.

Kluczowy pozostaje także właściwy moment wszczęcia procedury. Wniosek o wydanie opinii powinien zostać złożony na etapie planowania inwestycji. Rozpoczęcie realizacji inwestycji przed formalnym uzyskaniem opinii może skutkować odmową wydania decyzji w sprawie OCI przez organ.

Sankcje za brak OCI

Brak posiadania pozytywnej opinii o celowości czy to na skutek niezasadnego niezłożenia wniosku o wydanie OCI czy też na skutek otrzymania opinii negatywnej rodzi istotne negatywne skutki zarówno dla podmiotów zamierzających ubiegać się o kontrakt z NFZ jak i realizujących umowę z Funduszem.

Przede wszystkim, brak wymaganej OCI skutkuje odrzuceniem oferty w postępowaniu konkursowym przed NFZ, jeżeli oferta zostanie złożona przed upływem 5 lat od dnia wydania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie lub od dnia przystąpienia do użytkowania inwestycji. Równie dotkliwą konsekwencją jest bezwzględny zakaz zwiększania kwoty zobowiązania NFZ przewidzianej w kontrakcie przez okres 5 lat od momentu oddania inwestycji do użytku. Co więcej, w sytuacji naruszenia tego zakazu, na świadczeniodawcę może zostać zobowiązany do zwrotu wypłaconych środków ponad ustalony limit, które służyły do realizacji świadczeń z wykorzystaniem inwestycji bez wymaganej OCI. Najdalej idącym uprawnieniem Funduszu jest możliwość rozwiązania umowy ze świadczeniodawcą ze skutkiem natychmiastowym.

Ryzyka interpretacyjne przy relokacji świadczeń i doborze konstrukcji umownych

Kolejnym obszarem generującym liczne wątpliwości są zmiany organizacyjne, w tym zmiana adresu miejsca udzielania świadczeń zdrowotnych. Ustawa przewiduje w tym zakresie wyjątki, zwalniając relokację z obowiązku OCI pod warunkiem, że jej głównym celem nie jest budowa obiektu lub wyposażenie zakładu oraz że nie wpływa ona na zakres świadczeń. Pojęcia te są jednak wysoce niedookreślone. Urzędy wojewódzkie często interpretują „zakres świadczeń” bardzo szeroko, odnosząc go do potencjału i wydajności placówki, a nie tylko do definicji prawnej.

Wątpliwości dotyczą również rożnych form realizacji i finansowania inwestycji, takich jak umowy najmu, dzierżawy, leasingu czy inne złożone konstrukcje umowne. Przed podjęciem decyzji o występowaniu z wnioskiem o wydanie OCI każdorazowo należy dokładnie przeanalizować warunki takich umów pod kątem szacowania wartości inwestycji.

Podsumowanie:

Konsekwencje niedopełnienia obowiązków związanych z opinią o celowości inwestycji (OCI) są poważne. Warto przy tym pamiętać, że sam fakt późniejszego aneksowania kontraktu z Funduszem nie konwaliduje braku opinii i nie oznacza akceptacji tego stanu przez NFZ.

Z uwagi na niejednolitą praktykę urzędów oraz pewną niedookreśloność przepisów, każda inwestycja wymaga indywidualnej oceny oraz wdrożenia właściwej strategii.

Jeśli realizują Państwo kontrakt z NFZ, planują jego pozyskanie w najbliższej przyszłości, a jednocześnie zamierzają Państwo inwestować w infrastrukturę medyczną, tworzyć nowe jednostki organizacyjne lub rozważają zmianę lokalizacji swojej placówki – zachęcamy do kontaktu z naszym zespołem. Pomożemy ocenić ryzyko prawne związane z koniecznością uzyskania OCI oraz wesprzemy Państwa w optymalnym przygotowaniu całego procesu.

Zachęcamy również do obserwowania naszego profilu na platformie LinkedIn, gdzie regularnie publikujemy eksperckie komentarze dla podmiotów leczniczych oraz przeczytania innych artykułów praktyki medycznej na naszej stronie.

Autorzy

Michał Kalicki