Cyberbezpieczeństwo w agendzie zarządu – granice odpowiedzialności za wyciek danych
Najnowsze zdarzenia z obszaru cyberbezpieczeństwa, szczególnie incydenty w sektorze ochrony zdrowia, unaoczniły jak doniosłe w skutkach mogą być cyberataki prowadzące do wycieku danych wrażliwych wielu milionów osób. Na pierwszy plan wysunęła się kwestia odpowiedzialności prawnej za zarządzanie ryzykiem cyberbezpieczeństwa i nadzór nad dostawcami usług IT.
W dobie rosnącej zależności organizacji od zewnętrznych partnerów technologicznych (dostawców hostingu, serwerów, rozwiązań chmurowych czy oprogramowania), incydent u jednego operatora może mieć konsekwencje dla dużej liczby niezależnych administratorów danych.
Kluczowe znaczenie ma zatem ustalenie, czy administrator danych może uwolnić się od odpowiedzialności, wskazując, że do incydentu doszło w systemie zewnętrznego usługodawcy IT? A jeżeli organizacja podlega znowelizowanej ustawie o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa- czy dodatkowe obowiązki spoczywają na jej kierownictwie?
Wyciek danych przez system zewnętrznego dostawcy- kto ponosi odpowiedzialność prawną na gruncie RODO?
Z perspektywy RODO istotne jest ustalenie zakresu obowiązków poszczególnych administratorów danych oraz obowiązków dostawcy jako podmiotu przetwarzającego.
Powierzenie przetwarzania danych zewnętrznemu dostawcy nie oznacza przeniesienia na niego całej odpowiedzialności za bezpieczeństwo informacji. Zgodnie z art. 28 RODO administrator powinien korzystać z usług podmiotu przetwarzającego, który zapewnia wystarczające gwarancje wdrożenia odpowiednich środków technicznych i organizacyjnych. Z kolei art. 32 RODO nakłada obowiązki w zakresie bezpieczeństwa przetwarzania zarówno na administratora, jak i na procesora.
Jeśli naruszenie ochrony danych jest następstwem cyberataku na infrastrukturę zewnętrznego usługodawcy, odpowiedzialność zależy od okoliczności konkretnej sprawy. Podmiot przetwarzający może ponosić odpowiedzialność m.in. za brak wdrożenia odpowiednich środków ochrony, nieprawidłowe zarządzanie dostępami czy brak właściwego reagowania na incydent. Z kolei odpowiedzialność administratora może wynikać z niedostatecznej weryfikacji usługodawcy bądź niezastosowania adekwatnych zabezpieczeń w ramach własnej infrastruktury.
Czy nowelizacja uKSC wpływa na dotychczasowy model odpowiedzialności?
Owszem, ale bez uszczerbku dla zasad wynikających z przepisów o ochronie danych osobowych. Nowelizacja ustawy o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa, wdrażająca dyrektywę NIS2, rozszerza zakres obowiązków w krajowym systemie cyberbezpieczeństwa. Jeżeli dany podmiot podlega pod tę regulację jako podmiot kluczowy lub podmiot ważny, już niedługo znaczenia nabierze dodatkowo ocena ryzyka związanego z dostawcą oraz monitorowanie stosowanych przez niego zabezpieczeń.
Od 3 kwietnia 2027 r. podmiot objęty uKSC powinien uwzględniać bezpieczeństwo systemów i usług dostarczanych przez podmioty zewnętrzne. W konsekwencji wybór operatora chmurowego, dostawcy systemu kadrowego czy innych rozwiązań informatycznych powinien uwzględniać nie tylko kryteria cenowe, lecz także ocenę ryzyka związanego z bezpieczeństwem oraz ciągłością funkcjonowania organizacji (vendor risk management).
Zgodnie z art. 8c uKSC, kierownik podmiotu kluczowego lub ważnego odpowiada za wykonywanie wskazanych w ustawie obowiązków cyberbezpieczeństwa przez ten podmiot. Powierzenie zadań w tym zakresie pracownikom, pełnomocnikom lub zewnętrznym usługodawcom nie zwalnia kierownika z odpowiedzialności.
Kary za naruszenia RODO i uKSC – czy możliwy jest zbieg sankcji?
RODO przewiduje administracyjne kary pieniężne do 10 mln euro lub 2% całkowitego rocznego światowego obrotu przedsiębiorstwa za określone naruszenia obowiązków, w tym dotyczących bezpieczeństwa. W przypadku naruszeń zasad przetwarzania, praw osób, których dane dotyczą, czy innych obowiązków wskazanych w art. 83 ust. 5 RODO górna granica może być jeszcze wyższa.
Ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa ustanawia niezależny system sankcji. Zgodnie z art. 73 uKSC kara dla podmiotu kluczowego może sięgać 10 mln euro lub 2% przychodów z działalności gospodarczej, a dla podmiotu ważnego – 7 mln euro lub 1,4% tych przychodów. Ponadto, brak właściwego nadzoru, niedostateczne zabezpieczenia lub ignorowanie ryzyk mogą prowadzić do odpowiedzialności osobistej kierownika podmiotu.
Kary przewidziane w obu regulacjach mogą być nakładane równolegle, jeżeli to samo zdarzenie prowadzi do naruszenia odrębnych obowiązków wynikających z RODO i uKSC. Nie każdy incydent skutkuje jednak automatycznym nałożeniem sankcji na podstawie obu regulacji. Każdy organ musi ustalić przesłanki odpowiedzialności w swoim reżimie.
Jakie działania może podjąć zarząd?
Kluczowe znaczenie dla kierownictwa może mieć wykazanie, że cyberbezpieczeństwo jest integralną częścią faktycznie realizowanego procesu zarządzania ryzykiem, a nie jedynie formalnym elementem wewnętrznych procedur.
Najważniejszy jest świadomy dobór dostawców i partnerów technologicznych. Przed zawarciem umowy należy zapytać kontrahenta o stosowane zabezpieczenia i poziom ochrony powierzanych danych osobowych, procedury reagowania na incydenty czy zasady zarządzania dostępem do systemów oraz ocenić adekwatność stosowanych środków bezpieczeństwa.
Należy pamiętać, że ocena operatora nie powinna kończyć się na etapie zawarcia umowy. Warto uzgodnić z operatorem systemu konieczność przeprowadzania audytów, testów bezpieczeństwa, wykrywania podatności i możliwość uzyskania informacji o ich wynikach oraz istotnych zmianach w zabezpieczeniach czy incydentach. Zakres nadzoru powinien odpowiadać znaczeniu usługi oraz ilości i rodzajowi przekazywanych danych osobowych.
Istotne jest systematyczne dokumentowanie podejmowanych czynności. Sama dokumentacja nie zastąpi rzeczywistych działań, ale w przypadku kontroli organu nadzoru pozwoli wykazać, że ryzyko było identyfikowane i mitygowane.
Podsumowanie
Jeżeli administrator jest podmiotem objętym znowelizowaną uKSC, może być zobowiązany do zarządzania ryzykiem cyberbezpieczeństwa w łańcuchu dostaw. Samo wystąpienie cyberataku na systemy zewnętrznego usługodawcy nie stanowi wystarczającej podstawy do przypisania odpowiedzialności zarządowi organizacji korzystającej z jego usług. Jednocześnie, należy pamiętać, że outsourcing IT nie oznacza przeniesienia całości ryzyka na podmiot zewnętrzny.
Do istotnych obowiązków zarządu należy zapewnienie regularnego nadzoru nad bezpieczeństwem dostawców, infrastruktury IT i danych, a także dokumentowanie podejmowanych w tym zakresie działań.
Zachęcamy również do obserwowania naszego profilu na platformie LinkedIn, gdzie regularnie publikujemy eksperckie komentarze w dziedzinie prawa gospodarczego oraz przeczytania innych artykułów praktyki gospodarczej na naszej stronie.
Autorzy

