Opieka długoterminowa po nowemu – co się zmieniło dla podmiotów leczniczych?

W ostatnim czasie weszły w życie dwa nowe akty prawne, które dotyczą opieki długoterminowej:

1. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 kwietnia 2026 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki zdrowotnej w podmiotach wykonujących działalność leczniczą udzielających świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej oraz
2. Ustawa z dnia 11 czerwca 2026 r. o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej.

Na wstępie warto zwrócić uwagę, że rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 kwietnia 2026 roku jest adresowane wyłącznie do określonej grupy podmiotów wykonujących działalność leczniczą tj. udzielających świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej. Natomiast nowa ustawa z dnia 11 czerwca 2026 roku o osobach starszych ma charakter wielowymiarowy, ponieważ porządkuje i integruje obszary, które do tej pory funkcjonowały w rozproszeniu instytucjonalnym i na gruncie różnych aktów prawnych.

W niniejszym artykule podsumujemy krótko zmiany wprowadzone w ramach obu wspomnianych aktów prawnych, które są istotne z punktu widzenia placówek medycznych.

Nowy standard organizacyjny dla podmiotów opieki długoterminowej – jakich podmiotów dotyczy?

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 kwietnia 2026 roku w sprawie standardu organizacyjnego opieki zdrowotnej w podmiotach wykonujących działalność leczniczą udzielających świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej weszło w życie  w dniu 25 kwietnia 2026 roku.

Wytyczne zawarte w Rozporządzeniu są adresowane do zakładów opiekuńczo-leczniczych, zakładów pielęgnacyjno-opiekuńczych oraz podmiotów wykonujących działalność leczniczą udzielających świadczeń pielęgnacyjnych i opiekuńczych w ramach opieki długoterminowej w warunkach domowych.

Nowy standard organizacyjny w obszarze opieki długoterminowej został wprowadzony w celu zapewnienia szeroko rozumianego dobrostanu pacjentów, w szczególności przez poprawę lub utrzymanie ich stanu zdrowia, poszanowanie ich podmiotowości i autonomii, ochronę ich intymności, wsparcie w zachowaniu sprawności adekwatnej do ich stanu zdrowia oraz w utrzymaniu kontaktów rodzinnych i społecznych, a także zapewnienie odpowiedniej edukacji zdrowotnej.

Rozporządzenie przewiduje szereg nowych obowiązków dla podmiotów opieki długoterminowej, które wiążą się z koniecznością:

1. opracowania i wdrożenia nowych procedur, m.in. w obszarze:

• przekazywania pacjenta do innego podmiotu leczniczego udzielającego stacjonarnej i całodobowej opieki zdrowotnej
• przekazywania pacjenta do placówki całodobowej opieki niebędącej podmiotem leczniczym
• stosowania przymusu bezpośredniego
• postępowania z pacjentami, wobec których istnieje podejrzenie stosowania przemocy
• sporządzania dla każdego pacjenta planu opieki długoterminowej i jego cyklicznej oceny
• postępowania w zakresie łagodzenia bólu

2. aktualizacji bieżących procedur i sposobu postępowania z pacjentem objętym opieką długoterminową, z uwzględnieniem m.in.:

• właściwej komunikacji z pacjentem zapewniającej mu pełną podmiotowość adekwatną do jego stanu zdrowia
• przekazywania pacjentowi w sposób przystępny i zrozumiały informacji dotyczących procesu jego leczenia
• sytuacji wymagających udzielenia wsparcia pacjentom będącym osobami ze szczególnymi potrzebami
• nowego zakresu informacji podlegających wpisowi do dokumentacji medycznej pacjentów

3. weryfikacji spełnienia wszystkich nowych wymogów, m.in. w zakresie

• realizowania przez podmioty opieki długoterminowej edukacji zdrowotnej oraz stosowania profilaktyki i leczenia odleżyn
• zapewnienia wsparcia psychologicznego przez podmioty stacjonarnej opieki długoterminowej dla pacjentów, wobec których zachodzi podejrzenie stosowania przemocy
• konieczności monitorowania korzystania przez pacjenta z przysługujących mu świadczeń profilaktycznych

Rozporządzenie wyróżnia stacjonarne podmioty opieki długoterminowej, dla których przewiduje szerszy zakres obowiązków.

Podmioty lecznicze realizujące opiekę długoterminową były zobowiązane najpóźniej do 31 sierpnia 2026 r. dostosować prowadzoną działalność leczniczą do nowych wymogów przewidzianych w ramach w/w standardu organizacyjnego opieki długoterminowej.

Co istotne, obowiązek wdrożenia nowych wytycznych dotyczy zarówno placówek udzielających świadczeń w obszarze opieki długoterminowej w ramach współpracy z Narodowym Funduszem Zdrowia, jak i komercyjnie.

Nowa ustawa o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej – co się zmienia dla placówek medycznych?

W dniu 7 sierpnia 2026 r. weszła w życie ustawa z 11 czerwca 2026 r. o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej. Nowa ustawa zastąpiła dotychczas obowiązującą ustawę z dnia 11 września 2015 r. o osobach starszych i znacznie rozbudowała zakres przedmiotowy dotychczasowej regulacji.

Jak można przeczytać w uzasadnieniu do rządowego projektu nowej ustawy [druk nr 2579 Rządowy projekt ustawy o koordynacji opieki długoterminowej i osobach starszych[1]],„Świadczenia i usługi opieki długoterminowej realizowane są obecnie na podstawie istniejących w prawie przepisów sektorowych, w głównej mierze w obszarze ochrony zdrowia i pomocy społecznej. Projekt nie zmienia zasad przyznawania usług i świadczeń określonych w ustawach sektorowych, lecz tworzy ramy prawne dla ich koordynacji, monitorowania i rozwoju w kierunku spójnego systemu opieki długoterminowej, odpowiadającego na potrzeby starzejącego się społeczeństwa i rosnącej liczby osób wymagających wsparcia”.

W  ustawie zostały zdefiniowane pojęcia „opieki długoterminowej”, „opieki nieformalnej”, czy „opiekuna nieformalnego”. Zgodnie z brzmieniem nowej regulacji, opieka długoterminowa obejmuje usługi i świadczenia przysługujące na podstawie przepisów odrębnych, w tym z zakresu świadczeń opieki zdrowotnej, pomocy społecznej oraz świadczeń zabezpieczenia społecznego, osobom wymagającym wsparcia w codziennym funkcjonowaniu lub w realizacji zaleceń terapeutycznych.

Według nowych przepisów, koordynacja zadań dotyczących opieki długoterminowej jest zadaniem własnym powiatu, które ma realizować Koordynator do spraw opieki długoterminowej (dalej: „Koordynator”).

Ustawa wskazuje, że funkcję Koordynatora mają pełnić kierownicy powiatowych centrów pomocy rodzinie, a w przypadku miasta na prawach powiatu – kierownicy miejskich ośrodków pomocy społecznej (lub dyrektorzy centrów usług społecznych).

Powyższe jest o tyle istotne, gdyż zgodnie z nową regulacją, do zadań Koordynatora należy m.in. współpraca z podmiotami wykonującymi działalność leczniczą oraz jednostkami organizacyjnymi pomocy społecznej (dalej: „jednostki pomocy społecznej”), innymi podmiotami realizującymi usługi i świadczenia opieki długoterminowej.

Z punktu widzenia podmiotów wykonujących działalność leczniczą szczególnie istotny jest rozdział 2 omawianej ustawy z dnia 11 czerwca 2026 roku wprowadzający ramy prawne dla koordynacji opieki długoterminowej, w tym wymiany informacji między podmiotami leczniczymi i jednostkami pomocy społecznej. Ustawa wprowadziła wyraźną podstawę prawną dla podmiotów leczniczych do przekazywania określonych informacji o pacjentach do ośrodków pomocy społecznej, co do tej pory mogło budzić wątpliwości z uwagi na konieczność zachowania w tajemnicy informacji o stanie zdrowia pacjentów.

[1] https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/druk.xsp?nr=2579

Co to oznacza w praktyce?

W praktyce, w sytuacji ustalenia, że wobec danego pacjenta zachodzi prawdopodobieństwo, iż może on wymagać usług lub świadczeń opieki długoterminowej, podmiot leczniczy ma aktualnie podstawę do przekazania takiej informacji do właściwej jednostki pomocy społecznej. Informacja ma zostać przekazana w celu weryfikacji zasadności objęcia takiego pacjenta usługami lub świadczeniami opieki długoterminowej określonymi w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Co istotne, o przekazaniu ww. informacji podmiot leczniczy powinien zawiadomić także właściwego koordynatora ds. opieki długoterminowej.

Ustawa również szczegółowo precyzuje zakres informacji, która w omawianej sytuacji ma być przekazywana przez podmiot leczniczy. Informacja ta, oprócz określonych danych identyfikujących pacjenta, ma także obejmować informacje o stanie zdrowia niezbędne do oceny zasadności udzielenia właściwych usług lub świadczeń opieki długoterminowej.

Ustawa zastrzega również po stronie podmiotu otrzymującego taką informację (tj. właściwej jednostki pomocy społecznej) obowiązek udzielenia zwrotnego zawiadomienia o sposobie jej wykorzystania w terminie 7 dni oraz do zawiadomienia właściwego miejscowo Koordynatora.

W świetle powyższego, podmioty lecznicze powinny rozważyć weryfikację wewnętrznych procedur dotyczących organizacji współpracy z jednostkami pomocy społecznej w celu uwzględnienia omawianych regulacji prawnych.

Nowe przepisy mogą się okazać szczególnie istotne dla szpitali, które coraz częściej mierzą się ze zjawiskiem „porzucania” osób starszych przez członków rodziny i odmowy ich odbioru z placówki. W większości przypadków są to właśnie seniorzy, który wymagają zapewnienia im usług lub świadczeń opieki długoterminowej po zakończonej hospitalizacji. Nowe przepisy przewidują, że dokonanie zgłoszenia takiej sytuacji przez szpital powinno spotkać się z odpowiednią reakcją ze strony właściwej jednostki pomocy społecznej.

Podsumowanie:

Wobec widocznego zjawiska tzw. starzejącego się społeczeństwa, ilość pacjentów zainteresowanych świadczeniami w obszarze opieki długoterminowej będzie najprawdopodobniej wzrastała w najbliższych latach. Podejmując decyzję o rozpoczęciu udzielania świadczeń w tym zakresie należy mieć na uwadze nowe wymogi oraz regulacje prawne dotyczące opieki długoterminowej. Powinny być one uwzględnione w ramach wewnętrznych procedur oraz w przyjętym w danej placówce standardzie organizacji usług medycznych.

W przypadku pytań lub potrzeby wsparcia – zapraszamy do kontaktu z zespołem Praktyki Medycznej F/K Legal.

Zachęcamy również do obserwowania naszego profilu na platformie LinkedIn, gdzie regularnie publikujemy eksperckie komentarze dla podmiotów leczniczych oraz przeczytania innych artykułów praktyki medycznej na naszej stronie.

Autorzy

Natalia Zbrojewska