AI Act: 2 sierpnia 2026 r. zaczęły obowiązywać nowe obowiązki w zakresie transparentności systemów AI

2 sierpnia 2026 r. zaczęły obowiązywać przepisy art. 50 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689, zwanego AI Act. Od tego dnia określone podmioty są zobowiązane do informowania odbiorców o wykorzystaniu sztucznej inteligencji oraz oznaczania niektórych treści wygenerowanych lub zmodyfikowanych przez AI.

Nowe przepisy mają znaczenie nie tylko dla dostawców modeli AI, ale również dla przedsiębiorców wykorzystujących sztuczną inteligencję w swojej działalności np. w marketingu czy obsłudze klienta.

Kogo dotyczą nowe obowiązki?

AI Act posługuje się dwoma podstawowymi pojęciami:

• dostawca – podmiot, który rozwija system AI oraz pod własną nazwą lub własnym znakiem towarowym wprowadza do obrotu lub oddaje do użytku system AI;
• podmiot stosujący – podmiot, który wykorzystuje system AI i nad którym sprawuje kontrolę, z wyjątkiem sytuacji, gdy system AI jest wykorzystywany w ramach osobistej działalności pozazawodowej.

Oznacza to, że obowiązki nie będą ograniczały się do największych producentów modeli AI. W wielu przypadkach obejmą również przedsiębiorców korzystających z systemów sztucznej inteligencji.

Obowiązek informowania o interakcji z AI

Pierwszy obowiązek dotyczy systemów AI przeznaczonych do bezpośredniej interakcji z osobami fizycznymi.

Dostawca takiego systemu musi zaprojektować i rozwijać go w taki sposób, aby użytkownik został poinformowany, że prowadzi interakcję z systemem sztucznej inteligencji.

Obowiązek ten nie ma zastosowania, jeżeli dla dostatecznie poinformowanego, uważnego i ostrożnego użytkownika oczywiste jest, że komunikuje się z AI.

W praktyce obowiązek ten dotyczy przede wszystkim chatbotów, voicebotów oraz tzw. wirtualnych asystentów. Zależnie od formy narzędzia powiadomienie powinno być dokonane w odpowiedniej formie, np. w przypadku interakcji głosowej (na infolinii) informowanie powinno być w formie komunikatu głosowego na początku rozmowy.

Celem tego uregulowania jest umożliwienie użytkownikowi świadomego podjęcia decyzji o dalszej interakcji z systemem AI.

Oznaczanie treści generowanych przez AI

Dostawcy systemów AI generujących treści syntetyczne (np. tekst, obraz, dźwięk lub wideo) są zobowiązani zapewnić, aby wygenerowane materiały były oznakowane w formacie nadającym się do odczytu maszynowego i wykrywalne jako sztucznie wygenerowane lub zmanipulowane.

W praktyce może to oznaczać stosowanie przykładowo następujących rozwiązań:

• metadanych,
• znaków wodnych („watermark”),
• innych technologii umożliwiających automatyczne wykrywanie pochodzenia treści (np. metody kryptograficzne).

Wydaje się, że celem uregulowania jest zapewnienie przejrzystości – cyfrowej identyfikacji jako treść sztucznie wygenerowana.

W naszej ocenie ww. obowiązek będzie spoczywać np. na dostawcach systemów AI ogólnego przeznaczenia generujących syntetyczne treści, takich jak ChatGPT.

Obowiązek ten nie obejmuje systemów AI wykorzystywanych wyłącznie do standardowej edycji materiałów (np. poprawy jasności zdjęcia czy korekty kolorów) lub takich, które nie dokonują istotnej ingerencji w dane wejściowe przekazane przez podmiot stosujący ani w ich znaczenie.

Informowanie o stosowaniu systemów rozpoznawania emocji i kategoryzacji biometrycznej

Od 2 sierpnia 2026 r. podmioty stosujące systemy AI służące do rozpoznawania emocji lub kategoryzacji biometrycznej są zobowiązane poinformować osoby, wobec których systemy są stosowane, o fakcie ich wykorzystania.

Jeżeli w związku z działaniem tych systemów przetwarzane są dane osobowe, przetwarzanie musi odbywać się zgodnie z przepisami RODO oraz pozostałymi regulacjami dotyczącymi ochrony danych osobowych.

Obowiązek oznaczania treści typu deepfake

Szczególne obowiązki dotyczą materiałów typu deepfake, czyli treści przedstawiających osoby, przedmioty, miejsca lub wydarzenia w sposób sztucznie wygenerowany lub zmanipulowany, który może sprawiać wrażenie autentycznego.

Podmiot, który stosuje system AI generujący treści deepfake jest zobowiązany do poinformowania odbiorców, że obraz, nagranie lub film zostały sztucznie wygenerowane lub zmanipulowane.

Obowiązek ten ma przeciwdziałać dezinformacji i ograniczać ryzyko wprowadzania odbiorców w błąd.

Jako deepfake można potencjalnie zakwalifikować np. realistyczne zdjęcia konkretnego modelu butów, na nodze modela w studio fotograficznym, wygenerowane w całości za pomocą AI, opublikowane w witrynie sklepu internetowego z odzieżą obok przycisku z napisem „Kup teraz” i opisu produktu.  Bezpiecznym podejściem jest wyraźne opisanie grafiki przez sklep (np. etykietą „wygenerowano przez AI” lub podobnym oznaczeniem).

Warto pamiętać, że przy ocenie, czy dana treść stanowi deepfake, znaczenie ma m.in. stopień podobieństwa do istniejącego obiektu, charakter przedstawionego przekazu, kontekst publikacji oraz oczekiwania odbiorców.

AI Act przewiduje istotne złagodzenie opisanego obowiązku w odniesieniu do twórczości artystycznej. Jeżeli treść deepfake stanowi część pracy lub programu o charakterze w jasny sposób artystycznym, twórczym, satyrycznym, fikcyjnym lub podobnym,  wystarczające jest odpowiednie poinformowanie odbiorcy o wykorzystaniu AI, bez konieczności stosowania oznaczeń utrudniających wyświetlanie lub korzystanie z utworu.

Oznaczanie tekstów dotyczących spraw leżących w interesie publicznym

Szczególne znaczenie ma drugi obowiązek przewidziany w art. 50 ust. 4 AI Act, odnoszący się do tekstów, które są wykorzystywane w przestrzeni publicznej.

Podmiot stosujący system AI, który generuje tekst publikowany w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym lub manipuluje takim tekstem, jest zobowiązany ujawnić, że tekst został sztucznie wygenerowany lub zmanipulowany.

Przepis ten nie oznacza jednak obowiązku oznaczania każdego artykułu przygotowanego z wykorzystaniem systemu AI.

Obowiązek nie znajduje zastosowania, jeżeli:

• treść została zweryfikowana przez człowieka,
• treść została objęta kontrolą redakcyjną,
• za publikację odpowiedzialność redakcyjną ponosi osoba fizyczna lub prawna.

Jak powinny być przekazywane informacje?

Art. 50 ust. 5 AI Act określa również sposób realizacji obowiązków transparentności.

Wszystkie wymagane informacje powinny być:

• przekazane w jasny i wyraźny sposób,
• udostępnione najpóźniej w momencie pierwszej interakcji lub pierwszego stosowania systemu,
• zgodne z obowiązującymi wymaganiami dotyczącymi dostępności.

Jakie są konsekwencje naruszenia przepisów?

Za naruszenie obowiązków transparentności AI Act przewiduje administracyjne kary pieniężne sięgające nawet 15 milinów euro lub 3% całkowitego światowego rocznego obrotu przedsiębiorstwa – w zależności od tego, która wartość jest wyższa

Podsumowanie

Nowe obowiązki nie oznaczają zakazu korzystania z systemów sztucznej inteligencji. Wprowadzają jednak zasadę, że odbiorca powinien wiedzieć, kiedy komunikuje się z AI lub kiedy ma do czynienia z treścią wygenerowaną albo zmodyfikowaną przy jej użyciu.

Dla wielu przedsiębiorców oznacza to konieczność wdrożenia nowych procedur, dostosowania procesów marketingowych i komunikacyjnych oraz przeszkolenia pracowników. Odpowiednie działania pozwolą ograniczyć ryzyko naruszenia przepisów i ułatwią zapewnienie zgodności z przepisami AI Act. 

Autorzy

Aleksandra Wiktorowska