Sztuczna inteligencja w firmie – jak pracodawca może z niej korzystać zgodnie z prawem?
Dynamiczny rozwój technologii AI powoduje, że coraz więcej pracodawców szuka sposobów na wdrożenie inteligentnych narzędzi w codziennej pracy. Odpowiednie wykorzystanie sztucznej inteligencji może znacząco usprawnić procesy, jednak równocześnie wymaga przestrzegania przepisów, w tym rozporządzenia o sztucznej inteligencji (AI ACT) oraz rozporządzenie tzw. RODO.
Poniżej przedstawiam kluczowe aspekty, na które powinien zwrócić uwagę pracodawca.
Obowiązki prawne przy korzystaniu z AI przez pracodawcę
AI ACT (Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z dnia 13 czerwca 2024 r. w sprawie ustanowienia zharmonizowanych przepisów dotyczących sztucznej inteligencji)
1. Zakazane praktyki w zakresie AI (obowiązują od dnia 2 lutego 2025 r.)
Zakaz wykorzystywania systemów AI do wyciągania wniosków na temat emocji osoby fizycznej w miejscu pracy.
2. Systemy wysokiego ryzyka
- systemy AI przeznaczone do wykorzystywania do:
- a) celów rekrutacji lub wyboru osób fizycznych, w szczególności do celów umieszczania ukierunkowanych ogłoszeń o pracę, analizowania i filtrowania podań o pracę oraz do oceny kandydatów),
- b) celów podejmowania decyzji wpływających na warunki stosunków pracy, decyzji o awansie lub rozwiązaniu umownego stosunku pracy,
- c) przydzielania zadań w oparciu o indywidualne zachowanie lub cechy osobowości lub charakter lub;
- d) monitorowania lub oceny wydajności i zachowania osób pozostających w takich stosunkach;
– zostały uznane przez ustawodawcę unijnego za systemy wysokiego ryzyka, ponieważ systemy te mogą w znacznym stopniu wpływać na przyszłe perspektywy zawodowe, źródła utrzymania tych osób i prawa pracownicze.
Co to zatem oznacza dla pracodawcy?
- Obowiązek informacyjny i konsultacyjny
Przed uruchomieniem systemów AI pracodawca powinien poinformować pracowników o stosowaniu wobec nich systemów AI wysokiego ryzyka i o zasadach, na podstawie których systemy te funkcjonują oraz – tam, gdzie to wymagane – przeprowadzić konsultacje z ich przedstawicielami.
- Analiza ryzyka pod kątem przestrzegania praw podstawowych
Pracodawca musi więc przeprowadzić ocenę skutków dla praw podstawowych (m.in. prywatności i równego traktowania).
- Nadzór ludzki
Przeanalizujemy Twoją sytuację, przygotujemy niezbędne dokumenty, pomożemy w konsultacjach ze związkami zawodowymi oraz przeprowadzimy Cię przez wszystkie etapy procedury zwolnień grupowych.
RODO – ochrona danych osobowych
- Przetwarzanie danych pracowników musi być zgodne z zasadami minimalizacji, celowości i przejrzystości.
- Profilowanie powinno mieć podstawę prawną, a zakres danych nie może wykraczać poza to, co niezbędne.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
Na co pracodawca winien uważać przy wdrożeniu systemów AI?
- Nierówne traktowanie – algorytmy mogą powielać uprzedzenia obecne w danych historycznych na przykład wobec kobiet, niektórych grup wiekowych, osób z niepełnosprawnościami lub osób o określonym pochodzeniu rasowym lub etnicznym lub o określonej orientacji seksualnej
- Prywatność – zbyt szeroki monitoring pracowników może naruszać ich dobra osobiste.
- Brak przejrzystości – pracownicy powinni wiedzieć, jakie dane są gromadzone i w jaki sposób podejmowane są decyzje.
- Odpowiedzialność prawna i wizerunkowa – niewłaściwe wdrożenie może skutkować karami administracyjnymi i utratą zaufania.
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
Jak przygotować firmę do bezpiecznego wdrożenia AI
| Krok | Co zrobić |
| Analiza potrzeb | Ustal, które procesy mogą zyskać dzięki automatyzacji i jakie cele biznesowe ma spełnić AI. |
| Ocena ryzyka | Zidentyfikuj zagrożenia dla praw pracowników i ochrony danych. |
| Polityka wewnętrzna | Opracuj jasne zasady używania AI i procedury zgłaszania uwag lub problemów. |
| Komunikacja z pracownikami | Poinformuj zespół o wdrażanym systemie i jego funkcjach. |
| Nadzór i audyt | Zapewnij możliwość kontroli ludzkiej i regularne przeglądy działania systemu. |
| Szkolenia | Podnieś świadomość kadry, jak działa AI i jakie są prawa pracowników. |
……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..
Podsumowanie
Sztuczna inteligencja daje firmom nowe możliwości – od automatyzacji zadań po analizy strategiczne – ale wymaga też odpowiedzialnego podejścia i znajomości przepisów. Pracodawca, który planuje wprowadzenie AI, powinien upewnić się, że narzędzia są zgodne z wymogami prawnymi, transparentne oraz nie naruszają praw podstawowych zatrudnionych pracowników. Co prawda znaczna część przepisów rozporządzenia AI ACT zacznie – zgodnie z założeniami regulacji – obowiązywać bezpośrednio po upływie dwóch lat, tj. 2 sierpnia 2026 roku, to jednak już w tym momencie warto się do nich dostosować już wcześniej, gdyż jest to proces długotrwały, ale z pewnością pozwoli skutecznie wykorzystać nowe technologie do budowania konkurencyjnego, przyjaznego miejsca pracy przyszłości.
Nasza kancelaria wspiera przedsiębiorców w:
- przygotowaniu polityk i procedur dotyczących AI,
- ocenie ryzyka i zgodności z AI ACT i RODO,
- doradztwie przy wdrażaniu nowych technologii w środowisku pracy.
Zapraszamy do kontaktu!
——————————————————————————————————
Zapraszamy również do zapisu na nasz bezpłatny comiesięczny newsletter – zapisy
Autorzy
Łukasz Gontarek
