COVID-19

Kompendium zagadnień dla lekarzy i podmiotów leczniczych

SP ZOZ

Mam problem z tym zagadnieniem

Zgodnie z art. 55 ust. 1 pkt. 3 ustawy o działalności leczniczej, samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej może uzyskiwać środki finansowe m.in.:  z darowizn, zapisów, spadków oraz ofiarności publicznej, także pochodzenia zagranicznego.

 

Treść powyższego przepisu w sposób jednoznaczny przesądza zatem o tym, że samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej może przyjmować darowizny, a także środki finansowe pochodzące „z ofiarności publicznej”.  Wymaga jednak bliższego rozważenia, czy dopuszczalne jest przyjęcie darowizny bez jakiejkolwiek umowy, jak również rozważenie pojęcia „ofiarności publicznej”.

 

Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu Cywilnego, przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Pod pojęciem świadczenia można rozumieć zarówno świadczenia pieniężne, jak i niepieniężne, czyli np. przekazanie szpitalowi posiłków, środków ochrony osobistej czy też innych rzeczy. Art. 890 § 1 Kodeksu Cywilnego statuuje przy tym zasadę, zgodnie z którą „Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione”.

 

Na tle powyższego przepisu powstało bogate orzecznictwo, wyjaśniające mechanizm sanacji umowy darowizny. I tak, w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 19 lutego 2019 roku (sygn. akt I ACa 623/18) sąd ten stwierdził: „Zgodnie z art. 890 § 1 k.c. oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego. Jednakże umowa darowizny zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczona darowizna została spełniona. W wypadku braku aktu notarialnego, w razie wątpliwości należy brać pod uwagę wolę darczyńcy. Do przyjęcia, że darowizna miała miejsce, konieczne jest wykazanie woli darczyńcy przysporzenia na rzecz obdarowanego, kosztem majątku darczyńcy”.

 

Z kolei w wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 6 września 2017 roku (I ACa 258/17) Sąd stwierdził wprost, że „Dla dokonania umowy darowizny pieniężnej nie jest konieczne zachowanie formy szczególnej. Jakkolwiek art. 890 § 1 zd. 1 k.c. wymaga, by oświadczenie darczyńcy zostało złożone w formie aktu notarialnego, to jednak zdanie 2 tego przepisu stanowi, że umowa zawarta bez zachowania tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione”.

 

We wcześniejszym nieco wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 28 lutego 2013 roku (I ACa 873/2012) sąd wypowiedział się na temat momentu wykonania darowizny pieniężnej. W wyroku tym czytamy, że „Przepis art. 890 § 1 k.c. stanowi o tym, że umowa darowizny staje się ważna jeżeli świadczenie zostaje spełnione, mówi się wprost o odzyskaniu ważności przez tę umowę. Oznacza to, że późniejsze wykonanie umowy darowizny nie będzie stanowiło świadczenia nienależnego lecz normalne wykonanie zobowiązania wynikającego z umowy nieodpłatnej. W czynnościach prawnych i faktycznych związanych z samym wykonaniem darowizny uczestniczą dwie osoby: darczyńca i obdarowany. Wykonanie darowizny może zbiegać się z samym zawarciem umowy lub przypadać na chwilę późniejszą. O wykonaniu darowizny możemy mówić gdy doszło nie tylko do przeniesienia własności rzeczy lecz również do jej wydania obdarowanemu. Gdy przedmiotem darowizny jest określona suma pieniężna to darowizna zostaje wykonana w momencie wręczenia przez darczyńcę osobie obdarowanej przyrzeczonej sumy pieniężnej.

 

Na gruncie prawa podatkowego znajdujemy z kolei potwierdzenie stanowiska, zgodnie z którym „O ważności umowy z punktu widzenia przepisów prawa podatkowego decyduje jej ważność na gruncie prawa cywilnego” (tak NSA w wyroku z dnia 13 września 2005 roku FSK 2130/2004).

 

Reasumując powyższe: dopuszczalne jest przyjmowanie przez Szpital darowizn pieniężnych bez jakiejkolwiek umowy, niemniej istotne, aby wola darczyńcy, dotycząca przekazania określonego majątku obdarowanemu kosztem majątku swojego, została wyrażona w sposób jednoznaczny. W tym celu dopuszczalne są np. wpłaty bezpośrednio na wskazane przez Obdarowanego konto bankowe, pod warunkiem, że tytuł wpłaty będzie wystarczająco jednoznaczny, np. „Darowizna na walkę z COVID-19”, „Darowizna na działalność leczniczą Szpitala”.

 

W odniesieniu do darowizn rzeczowych – na przykład posiłków przekazywanych przez restauracje - sprawa jest nieco trudniejsza, albowiem konieczny jest „ślad rzeczowy” przekazania darowizny z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego; tym śladem jest z reguły protokół przekazania darowizny, pokwitowanie przyjęcia przedmiotu darowizny, etc. W dokumencie tym powinna być jednoznacznie wyrażona wola przekazania określonej rzeczy obdarowanemu właśnie jako darowizny, zasadne jest również wykazanie wartości darowizny wyrażonej w pieniądzu.  

 

Przechodząc do opisu kolejnego potencjalnego źródła, z którego może zostać zasilony majątek samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, to jest do „ofiarności publicznej”, wskazać należy, że w myśl obecnie obowiązującej w prawie polskim nomenklatury pod pojęciem tym należy przede wszystkim rozumieć prowadzenie zbiórek publicznych. Zasady prowadzenia zbiórek publicznych określa ustawa z dnia 14 marca 2014 roku o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych (Dz.U. 2019 poz. 756 tj.).

 

Zgodnie z art. 1 w.w. ustawy, „Zbiórką publiczną jest zbieranie ofiar w gotówce lub w naturze w miejscu publicznym na określony, zgodny z prawem cel pozostający w sferze zadań publicznych, o których mowa w art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – a zatem również na cele związane z promocją i ochroną zdrowia, w tym na działalność leczniczą (art. 4 ust. 1 pkt. 6 udppw) oraz na cele religijne, przy czym pod pojęciem „miejsc publicznych” należy rozumieć  „miejsca ogólnodostępne, a w szczególności ulice, place, parki i cmentarze”. Prowadzenie zbiórek publicznych podlega pewnym obostrzeniom. Obostrzenia te dotyczą, między innymi, podmiotu uprawnionego do prowadzenia zbiórki publicznej (może nim być organizacja pozarządowa bądź np. komitet społeczny powołany w celu prowadzenia zbiórki),  obowiązku zgłoszenia zbiórki na portalu prowadzonym przez MSWiA, obowiązek noszenia identyfikatorów przez osoby prowadzące zbiórkę, obowiązek sporządzenia sprawozdania ze zbiórki etc.  Powyższe oznacza, że – jakkolwiek samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej ma prawo przyjmować środki finansowe pochodzące ze zbiórek publicznych –  to jednak muszą to być zbiórki przeprowadzone ściśle w zgodzie z rygorami nałożonymi w.w ustawą.

Podstawa prawna: Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 roku o działalności leczniczej (Dz.U. 2020 poz. 295 tj.) Kodeks cywilny (tj. Dz.U. 2019 poz. 1145) Ustawa z dnia 14 marca 2014 roku o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych (Dz.U. 2019 poz. 756 tj.).

Autor(rzy): Anna Lazari

Mam problem z tym zagadnieniem

Polityka Cookies. Informacje zarejestrowane w plikach "cookies" używamy do celów statystycznych oraz dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Możesz zmienić ustawienia dotyczące "cookies" w swojej przeglądarce internetowej. Jeżeli pozostawisz te ustawienia bez zmian pliki cookies zostaną zapisane w pamięci urządzenia. Zmiana ustawień plików "cookies" może ograniczyć funkcjonalność serwisu.